Dodatak: iz teorije tedžvida

Kur'an i njegovo prenošenje

Kur'an je Allahov nadnaravni govor, objavljen na srce Muhammeda, sallallahu alejhi ve sellem. Njegovo učenje je ibadet. Zapisan je između dvije korice, prenesen vjerodostojnim putem (tevaturom) i izazvao je Arape najkraćom surom¹.

Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, Kur'an je prenio na dva načina: pismeno (pisanjem) i usmeno (učenjem). Oba načina su prenesena tevaturom². Tevatur je masovno prenošenje vijesti iz generacije u generaciju, tako da je nemoguće da se svi prenosioci slože oko laži, od početka do kraja lanca³.

Kur'an je prenesen svojim izrazima i značenjima preko meleka Džibrila, alejhis-selam, na srce Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem. Ashabi, radijallahu anhum, preuzimali su ga sa njegovih usta i ponavljali pred njim dok im to ne bi potvrdio⁴. Istom metodom su ga prenijeli onima poslije sebe, i tako je došao do nas⁵. Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao je: „Ko želi da uči Kur'an svjež, onako kako je objavljen, neka uči kao što je učio Ibn Ummi Abd“, a to je Abdullah ibn Mes'ud, radijallahu anhu⁶.

Etape zapisivanja Kur'ana

Zapisivanje Kur'ana prošlo je kroz četiri etape¹:

Uz mushaf je poslan i učač. Pismo samo nije bilo dovoljno: Kur'an se uči i usmeno⁶.

Arapski alfabet i stanja harfa

Arapski alfabet ima 29 harfova koji se izgovaraju¹. Postoje dva redoslijeda: hidža'ijje (الهِجَائِيَّة), harfovi poredani po međusobnoj sličnosti, kako ih je poredao Nasr ibn Asim el-Lejsi (umro 90. h. g., odnosno 709. godine), a zatim dodao tačke da bi se razlikovali²; i ebdžedijje (الأَبْجَدِيَّة), 28 harfova, sa redoslijedom učenjaka islamskog Istoka i islamskog Zapada³.

Prvi harf alfabeta, elif (ا), zapravo je hemze (ء)⁴. Elif kao dužina nema svoju krupnoću ni tankoću: prati harf prije sebe (lekcija 37)⁵. Elif dužine napisan je u alfabetu na pretposljednjem mjestu, zajedno s lamom (لَا), jer ne može biti sakin osim kad mu prethodi fetha⁶.

Stanja harfa

Po krupnoći su harfovi u tri grupe: sedam uvijek krupnih, tri ponekad krupna (elif, lam, ra) i ostali tanki (lekcija 37)¹⁴.

Trajanje harfova i itbak

Trajanje harfova

Harfovi sa harekatom traju jednako, bez obzira je li na njima fetha, damma ili kesra: كُتِبَ, يَعِظُكُمْ¹. Koliko traju, zavisi od izabrane brzine učenja². Dvije su greške: temtit (idhal), harf sa harekatom traje duže od susjednih, npr. فَمَن يَعْمَلْ kao „fa meen“³, ili كُنتُمْ kao „kuuntum“⁴; i ihtilas (doslovno „krađa“)⁵, harf sa harekatom traje kraće od susjednih, obično zbog žurbe, npr. يَأْمُرُكُمْ, خَلَقَكُمْ⁶.

Harf sa sukunom traje prema tome koliko glas kroz njega teče⁷. Najduže traje harf rihve, kraće harf bejnijje, a najkraće harf šidde: أَلْ traje duže od أَتْ⁸. I trajanje harfa sa sukunom mora biti u skladu s brzinom učenja⁹.

Itbak i infitah

Itbak (الْإِطْبَاقُ) znači zatvorenost, a infitah (الْإِنْفِتَاحُ) otvorenost¹¹. Kod itbaka glas je zarobljen između jezika i nepca, kao da se odbija u zatvorenom prostoru. Takva su četiri harfa: sad, dad, ta (ط) i za (ظ)¹². Kod ostalih harfova (infitah) glas nije zarobljen, nego izlazi napolje¹³. Gajn, ha (خ) i kaf (ق) su krupni, ali otvoreni¹⁴.

Susret dva uzroka dužine: tabele

Dopuna lekcije lekcija 27: kad se na jednom harfu dužine sretnu dva uzroka, prednost ima jači.

Ko 'arid uči na dva harekata, ne uzima u obzir nestalni sukun; na četiri, uzima ga djelimično; na šest, uzima ga potpuno i povezuje ga sa lazimom. Ko munfesil uči na dva, ne uzima u obzir hemze u sljedećoj riječi; kraće od muttesila, uzima ga djelimično; jednako muttesilu, uzima ga potpuno¹.

Knjiga šejha Suvejda ova dva slučaja prikazuje tabelama²:

U knjizi tabela muttesila ima i redove za muttesil od šest harekata; ovdje su samo četiri i pet, jer se po Hafsu muttesil uči toliko³.

Kako su nastali harekati i tačke

U vrijeme Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, Kur'an je zapisivan bez tačaka, bez harekata i bez znaka za hemze, onako kako su tada Arapi pisali¹. Kad se islam proširio i mnogi ne-Arapi ga primili, pojavile su se greške u izgovoru. To je podstaklo učenjake da naprave sistem vokalizacije².

Ebu el-Esved ed-Du'eli: tačke umjesto harekata

Prve znakove za kratke vokale uveo je Ebu el-Esved ed-Du'eli (umro 69. h.). Harekate je označio crvenim tačkama: fetha je tačka iznad harfa, damma ispred harfa, kesra ispod harfa, a tenvin dvije tačke³. Rekao je pisaru: kad vidi da je otvorio usta, neka stavi tačku iznad harfa; kad ih napući, tačku pored harfa; kad ih spusti, tačku ispod⁴. Položaj tačke prati položaj usta i vilice kod harekata⁵.

Nasr ibn Asim el-Lejsi: tačke koje razlikuju harfove

Harfovi istog oblika, kao sad, dad (ض), ta (ط) i za (ظ), pisali su se jednako⁶. Tačke koje ih razlikuju uveo je Nasr ibn Asim el-Lejsi (umro 90. h.). Da se ne bi miješale sa crvenim tačkama harekata, pisao ih je kao nagnute crtice; kad su crvene tačke kasnije zamijenjene malim harfovima, i crtice su zamijenjene tačkama⁷. Bez tačaka su ostavljeni harfovi koji se nisu mogli pomiješati sa drugim: kef (ك), lam, mim, ha (ه), vav i elif⁸.

Hemze se ranije nije posebno pisalo: na početku riječi kao elif, a u sredini i na kraju kao elif, vav ili ja, ili se izostavljalo⁹. Znak za hemze uveo je Halil ibn Ahmed el-Ferahidi: uzeo je gornji dio harfa ajn, jer su im ishodišta blizu¹⁰.

Halil ibn Ahmed: današnji harekati

Halil ibn Ahmed el-Ferahidi razvio je sistem Ebu el-Esveda¹¹: fetha je mali nagnuti elif iznad harfa¹²; damma je mali vav iznad harfa¹³; kesra je bila mali okrenuti ja ispod harfa, a vremenom je ostala samo položena crtica¹⁴; tenvin je udvostručen harekat¹⁵; sukun je vrh harfa ha (خ) bez tačke, od riječi „hafif“ (lagano)¹⁶; tešdid je gornji dio harfa šin, od riječi „šedid“ (jako)¹⁷.

Učenjaci islamskog zapada su za sukun uzeli prazan kružić¹⁸. U Medinskom mushafu sukun je vrh harfa ha bez tačke, a mali kružić iznad harfa znači nešto drugo: da se taj harf ne izgovara (lekcija 45)¹⁹.